Klima Nedir?
Soluduğumuz ve bizi çevreleyen havanın kapalı bir mekanda ideal olarak sıcaklığının, nem oranının, sirkülasyonunun ve temizliğinin yıl boyunca istenen koşullarda tutulması işlemine klima (iklimlendirme) denir.
Yaz soğutması, kapalı bir mekanın sıcaklığının çevre sıcaklığının üzerinde tutulması işlemidir ve havanın neminin alınmasını da içermektedir.
Kış ısıtması kapalı bir mekanın sıcaklığının çevre sıcaklığının üzerinde tutulması işlemidir ve normal olarak havanın nemlendirilmesini de içermektedir.
Herhangi bir kişiye “Klima nedir?” sorusunu yöneltsek, büyük bir olasılıkla “soğutma” diyecektir.
Klima; ısıtma, soğutma, temizleme, sirkülasyon yaptırma ve havanın nem miktarının belirli bir oranda tutulması işlevinin sürekli olarak temin ve tesis edilmesi işlemidir.


Klimanın Tarihçesi:
Milattan sonra 1500 lü yıllarda Leonarda da Vinci, Milano dükü olan patronunun hanımının odasını soğutmak için, su ile çalışan bazen de köleler tarafından çevrilen ilk fanı yapmıştır. Bu belki de kapalı bir mekanın koşullarını otomatik olarak değiştirmek için ilk girişimdir
19. Yüzyıldan sonra vantilasyon ve merkezi ısıtma sanatı büyük bir aşama kaydetmiştir. Fanların, kazanların, radyatörlerin icadı ilede bu işlemler hemen kabul görmüştür
1844 yılında Amerika da Apalachicola Deniz Hastanesi Müdürü John Gorrie, ilk soğutma makinesı projesini anlatarak 1851 yılına kadar 8080 hastanın bağışı ile dünyadaki ilk endüstriyel tip soğutma/klima makinesi icadını gerçekleştirmiştir.
1880 yılına dek Gorrie nin makinasında bir dizi iyileştirmeler yapılmış ve pistonlu kompresörün bulunması ile yeni buz makinaları, et paketleme, balık işleme makinaları ile soğutma, endüstriye tamamen yerleşmiştir. Bütün bu gelişmelerin ardından Amerika da soğutma mühendisliği profesyonel bir mühendislik olarak kabul edilmiş ve 1904 yılında 70 üyesi ile ASRE (Amerikan Soğutma Mühendisleri Birliği) şekillenmiştir.
Klimanın gerçek babasının 1876-1950 yılları arasında yaşamış olan Willis H. Carrier’in olduğu, bugün bu sektördeki birçok profesyonel ve tarihçi tarafından kabul edilmektedir.
1911 yılında, bugün klima hesaplarının temelini teşkil eden ve havanın sıcaklık, rutubet ve ısı tutumu arasındaki ilişkiyi gösteren psikometrik tabloyu icat eden Carrier, 1922 yılında ilk santrifuj soğutma makinasını icat etmiştir.
Konfor kliması ilk büyük atağını 1920 li yıllarda Newyork’ taki ünlü Rivoli, Paromount, Roxy gibi şehir sinemaları Times Square daki Loew’s tiyatroları ile yapmıştır.
Klima sektöründeki bir diğer devrim ise; 1930 yılında Du Pont firmasının florokarbon freon soğutucu gazları geliştirmesi ile gerçekleştirmiştir.
1935 yılında endüstri, ilk hermetik kompresörü piyasaya sürmüş ve bugün aynı kapasitedeki benzerine nazaran çok daha büyük olan bu kompresörler uzun yıllar kullanılmıştır.
İkinci Dünya Savaşından sonra, dünyadaki paket tipi klima cihazlarının üretimi ve kullanımında büyük bir artış olmuştur.
Sektördeki bir diğer devrim ise, 1953 yılında ilk hava soğutmalı sisteme sahip uzay roketinin icat edilmesi yaşanmıştır.
1953 yılından sonra artık, hava soğutmalı kondenserli tip cihazlar evlerde, bürolarda ve hemen her mekanda kullanıma imkan verecek duruma gelmiştir.
1950 li yıllardan bugüne klima sistemlerinde de, gelişen malzeme kalitesi ve elektronik teknolojisi ile birlikte büyük aşamalar kaydedilmiş ve artık “nasıl bir klima” sorusuna ilave olarak “ne kadar ekonomik, ne kadar güvenilir, ne fonksiyonlara sahip, ne kadar estetik ve ne kadar az yer kaplıyor” sorularına en uygun yanıtı verecek klima sistemleri söz konusudur.

Klima Sistemleri
-Merkezi Sistemler: Bu tür sistemler daha çok büyük binaların iklimlendirilmesi için kullanılır. Bir kazan ve radyatörlerden oluşan bir kalorifer tesisatına benzetilebilir. Kazan yerine bir klima santrali, radyatörler yerine de havalandırma kanalları/menfezleri ve/veya fancoil v.b. cihazlar bulunmaktadır. Sistemin boru veya kanalları içerisinde su, hava veya soğutucu akışkan dolaştırılarak ısıtma/soğutma/havalandırma ve nem kontrolü sağlanır.

-Bağımsız Üniteli Sistemler: Bağımsız üniteli klima cihazlarını 4 grupta toplayabiliriz.
*Pencere tipi klimalar
*Split klimalar
*Paket tipi klimalar
*Portatif klimalar
Havalandırmanın Klima İle İlgisi
Klima daha önceki bölümlerde de belirtildiği gibi bizi çevreleyen havanın kapalı bir mekanda sıcaklığının, nem oranının, sirkülasyonun ve temizliğinin ideal olarak yıl boyunca istenen koşullarda temin edilmesi işlemidir.
Havalandırmayı ise şu şekilde tarif etmek mümkündür. Kapalı herhangi bir mekandaki havanın oksijen yönünden daha zengin, sıcaklık ve nem oranı daha farklı bir hava ile dağiştirilmesi işlemidir.
Havalandırma Ne İçin Yapılır.
-Solonum için gerekli oksijenin temini,
-Eşya ve cisimlerden çıkan gaz ve kokuların uzaklaştırılması,
-Vücut kokularının uzaklaştırılması,
-İstenmeyen ısının uzaklaştırılması,
-İstenmeyen rutubetin uzaklaştırılması,
-İstenmeyen toz v.b. partikül ve gazların uzaklaştırılması.
Klimalı Mekanların Avantajları
Klimalı mekanların avantajlarını daha iyi anlatabilmek için insan vücudunun konfor kontrolünü, konfor zonunu, hava hareketini ve sağlık olgusunun klima sistemi ile ilgisini anlamak gereklidir.
Vücut Konfor Kontrolü
İnsan vücudu ısı yayan bir kaynaktır ve normal sıcaklığı 35 C’dir. Vücut ısısını dört şekilde regule veya kontrol eder; konveksiyon, kondüksiyon, radyasyon ve evaporasyon. Eğer oda sıcaklığı yüksek fakat 35 C’den düşük ise, vücuda direk temas eden hava moleküllerinin taşınımı ile konveksiyon ile vücuttan havaya bir ısı akışı olur. Aynı zamanda vücut kendisine temas eden elbise, yatak v.s. ye kondüksiyon ile ısısını aktarır. Ek olarak eğer insan vücudu bulunduğu ortamdaki yüzeyleri direkt görüyor ise, ışınım (radyasyon ile) yoluyla düşük sıcaklıktaki yüzeylere doğru bir ısı kaybeder. Eğer bu üç ısı transferi hala vücudun ısısını almasına yeterli gelmiyor ise, terleme bezleri çalışır ve vücut terlemeye ve buharlaşma ile (evaporatif) soğutmaya başlar ve suyun faz değiştirmesi ile daha fazla ısı absorbe eder.
İnsan vücudunun rahat ve sağlıklı bir atmosfere gereksinimi vardır ve bunun için havanın beş karakterinin iyileştirilmesi gereklidir.
-Sıcaklık (soğutma ve ısıtma)
-Nem oranı (nem alma ve nemlendirme)
-Hava hareketi (sirkülasyon)
-Temizlik (filreleme)
-Vantilasyon (taze hava ikmali)

Klima Hakkında Genel Bilgiler
Yazın iç sıcaklığın dış sıcaklıktan 7-8 C düşük olması yeterli konforu sağlar.
Saatteki hava debisinin mahallin hacmini en az iki katı olması gereklidir.
Soğuyan hava aşağıya doğru hareket eder. Klima işleminin tam randımanla gerçekleşmesi ve odada sıcaklık dağılımının eşit olması için klimanın havayı eşit dağıtabileceği bir konumda monte edilmelidir.
1 ton soğutma = 3024 kcal/h
1 ton soğutma = 12000 Btu/h
1 kw = 3413 Btu/h
1 kcal/h = 3,97 Btu/h
1 kw = 1,34 HP
1 kw= 860 kcal/h

COP= kw toplam enerji harcaması
COP= 3 demek, 3 kw soğutma elde etmek için 1 kw enerji harcanıyor demektir.
COP değerinin yüksek olması daha verimli, alçak olması daha verimsiz bir cihazı ifade eder.

Klimatizasyon hesabında İstanbul şartlarında ampirik olarak m2 başına 400 Btu/h değeri alınarak hesap yapılmaktadır.

Azot tüpü içinde 150 atmosfer basıncın olduğu göz önünde tutularak dikkatli çalışılmalıdır.
Test için oksijen, asetilen v.s. kesinlikle kullanılmamalıdır. Saf okisjen yağla karşılaştığında kompresörün patlama tehlikesi her zaman vardır.

Klimatizasyonda insanların % 80 i mutlu ise sistem mükemmeldir.

Bir soğutma çevriminde ısı nın bir ortamdan alınıp başka bir ortama nakledilmesinde ara madde olarak yararlanılan soğutucu akışkanlar ısı alışverişini genellikle sıvı halden buhar haline (soğutucu evaparatör devresinde) ve buhar halden sıvı haline (yoğuşturucu- kondenser devresi) dönüşerek sağlarlar.

Bir klima cihazının çalışma prensibi, iç ortamı soğuturken termo dinamik çevrim nedeni ile ortaya çıkan ısının, dış ünite aracılığı ile dış ortama atılması şeklindedir. Heat Pump üniteler bu çevrimi ters çevirerek, normalde dışarıya atılan ısıyı iç ortama, içeriye verilen soğutmayı ise dış ortama verir. Klima cihazında dış havanın sıcaklığı elde edilebilecek soğutma yada ısıtma miktarını ve verimini direkt etkiler. Bu nedenle klima cihazlarının, ısıtma yada soğutma yaparkenki kapasite ve verimleri o anda mevcut bulunan çevre ve çalışma koşullarına ve teknik özelliklerine göre değerlendirilmek zorundadır.

Hazırlayan: Ufuk ONARMAN